Postiwyd ar

Helpu cymunedau i arbed arian a lleiau eu hôl troed carbon: diweddariad gan Cyd Ynni

Mae Cyd Ynni yn gonsortiwm o naw grŵp cymunedol, a ffurfiwyd yn wreiddiol yn 2017 pan wnaethom sicrhau £247,000 gan y Loteri Genedlaethol i gychwyn prosiectau ynni adnewyddadwy cymunedol a sefydlu Clybiau Ynni Lleol, sydd â’r nod o werthu ynni rhatach i bobl leol. Mae Clybiau Ynni Lleol nid yn unig yn hyrwyddo’r defnydd o ffynonellau ynni cynaliadwy ond hefyd yn cryfhau’r economi leol trwy gadw gwariant ynni o fewn y gymuned.

Mae Cyd Ynni, sef Gruff Wyn a Phil McGrath yn cefnogi grwpiau cymunedol mewn gwahanol drefi, gan gynnwys Caernarfon, Llanberis, Llanaelhaearn, Felinheli, Bethel, Capel Curig, Llithfaen, Y Fron, Llannor, Llanfairfechan a Llanrug. Rydym yn asesu addasrwydd paneli solar a batris ar adeildau cymunedol, yn dadansoddi’r defnydd ynni, yn mynychu cyfarfodydd pwyllgor, yn cysylltu â chontractwyr, yn adnabod cyllid, ac yn ysgrifennu ceisiadau.

Ym mis Chwefror 2023, fe wnaethom sicrhau £188,000 ychwanegol chwanegol gan Gwasanaeth Ynni Llywodraeth Cymru i hyrwyddo ein prosiectau ynni adnewyddadwy. Dros y chwe mis diwethaf, rydym wedi cefnogi cymunedau i dynnu £113,000 i lawr.

Neuadd Talysarn

Neuaddau Cymunedol

Erbyn hyn, mae pum neuadd wedi gosod paneli solar gyda’n cefnogaeth ni, gan arbed arian a lleihau eu hôl troed carbon. Fe wnaethom asesu cyflenwad trydan pob adeilad, blwch ffiwsiau, y math o cyflenwad trydan sy’n cyrraedd yr adeilad, a gweithio gyda’r neuaddau i ddadansoddi eu biliau trydan.

Aethom hefyd i gyfarfodydd pwyllgor, cysylltu â thri chontractwr paneli solar i gael y pris gorau, nodi ffynonellau cyllid, ac ysgrifennu ceisiadau grant. Y grantiau llwyddiannus yw:

  • Neuadd Llanllyfni: £5,418 ar gyfer paneli 4kW
  • Neuadd Carmel: £5,418 ar gyfer paneli 12kW (grant yn cwmpasu 4kW)
  • Canolfan Talysarn: £5,418 ar gyfer paneli 4kW
  • Canolfan Awyr Agored Rhyd Ddu: £9,640.70 ar gyfer paneli 5kW a batri 9.5kWh
  • Neuadd Waunfawr: £7,000 ar gyfer paneli 4.92kW

Gyda’i gilydd, rydym wedi cefnogi cymunedau i sicrhau £39,000 mewn grantiau ar gyfer neuaddau cymunedol, gyda £10,000 ychwanegol gan yr asiantaeth tai cymdeithasol Adra ar gyfer adroddiadau datgarboneiddio, gan ddod â chyfanswm yr effaith i £49,000. Ein nod yw helpu 8 arall cyn diwedd y prosiect ym mis Ionawr 2025.

Yn gyfan gwbl, mae’r grwpiau cymunedol rydym yn gweithio gyda nhw wedi ymrwymo cyfanswm o £70,000 (o’u helw) i ariannu mentrau lleol amrywiol eraill. Mae un yn grŵp ynni cymunedol newydd yn Llanfairfechan, sydd wedi derbyn £10,000 i ddechrau; rydym wedi bod yn cefnogi’r grŵp newydd hwn i sefydlu a llunio eu cynlluniau.

Neuadd Llanllyfni

Prosiect Ynni Twrog

Un o’n prosiectau mwyaf uchelgeisiol yw menter solar a batri adeiladu cymunedol Ynni Twrog. Ar hyn o bryd rydym yn gwneud cais am gyllid ar gyfer prosiect £250,000 yng nghymunedau Blaenau Ffestiniog, Penrhyndeudraeth, a Gellilydan, lle rydym yn bwriadu gosod paneli solar a batris ar 13 o adeiladau, rhai gyda phwyntiau gwefru.

Bydd y prosiect hwn, sydd â chyfanswm o 136kW o gapasiti solar, yn sicrhau ynni cynaliadwy a phrisiau trydan sefydlog i denantiaid, yn bennaf mentrau cymdeithasol, busnesau bach, ac elusennau. Rydym hefyd wedi llywio rheoliadau cynllunio ar gyfer gosod paneli solar ym Mlaenau Ffestiniog, sydd er yn hyn mewn Safle Treftadaeth y Byd.

Cynlluniau ar gyfer y Dyfodol: Cwmni Gwasanaeth Ynni Cymunedol (CESCo)

Wrth edrych ymlaen, ein nod yw trawsnewid y 13 adeilad hyn i fod yn rhan o Gwmni Gwasanaeth Ynni Cymunedol (CESCo) ehangach. Mae hyn yn golygu integreiddio prosiect hydro a rhwydwaith gwresogi ardal, a ddatblygwyd mewn partneriaeth ag Ynni Lleol a Chyngor Gwynedd. Bydd y CESCo yn gwella diogelwch ynni, yn hyrwyddo’r defnydd o ynni adnewyddadwy a gynhyrchir yn lleol, ac yn creu seilwaith ynni mwy gwydn. Mae disgwyl iddo hefyd greu o leiaf dwy yrfa leol i reoli’r CESCo.

Prosiectau Hydro

Rydym hefyd yn symud ymlaen â phrosiectau hydro gyda £20,000 wedi’i wneud o elw cynlluniau hydro lleol, gan ganolbwyntio ar ddau safle: un ym Mlaenau Ffestiniog (35kW) ac un arall ar afon Cwm Du (100kW) ger Rhyd Ddu. Mae’r cyllid hwn yn ein galluogi i wneud gwaith paratoi, megis adroddiadau archaeolegol ac ecolegol. Rydym yn aros am adborth gan Cyfoeth Naturiol Cymru ar ein ceisiadau hydro.

Tô Solar Diwydiannol

Nod ein trafodaethau parhaus ag Adra yw gosod rhwng 250kW a 500kW o baneli solar ar do ei Hwb Datgarboneiddio, Tŷ Gwyrddfai, ym Mhenygroes. Gallai’r prosiect hwn, sy’n cynnwys un o’r toeau diwydiannol mwyaf yng ngogledd Cymru, roi hwb sylweddol i gynhyrchiant ynni adnewyddadwy lleol.

Mae Cyd Ynni wedi adfywio grŵp ynni cymunedol segur a’r nod yw iddynt ddatblygu’r prosiect solar ar y tô gyda Cyd Ynni yn cefnogi ei ddatblygiad. Pe bai’r prosiect yn llwyddo i sicrhau’r 500kW llawn, byddai hyn yn rhoi pŵer i tua 100 o gartrefi. Mae rheoliadau’n golygu na allem bweru cartrefi’n uniongyrchol, ond byddai’r elw o werthu’r trydan, naill ai yn ôl i’r grid neu i fusnesau sy’n agos at y paneli solar, yn cael ei ail-fuddsoddi mewn prosiectau cymunedol ac amgylcheddol.

Prosiectau’r Dyfodol

Wrth symud ymlaen, mae Cyd Ynni yn bwriadu adeiladu canopïau solar maes parcio a gweithio gyda’r Awdurdod Lleol. Ein nod yw nodi meysydd parcio potensial. Bydd hyn yn arwain at ddatblygu grwpiau ynni cymunedol newydd yn yr ardaloedd hynny, gyda Cyd Ynni yn eu helpu i ddatblygu.

Mae cyfle cyffrous wedi codi gyda Capel lleol sydd yn ail-datblygu’r safle fel adeilad i’w ddefnyddio gan y gymuned a sydd gyda tô sylweddol – rydym yn gobeithio cael sgyrsiau pellach yn mis Medi ar gyfer cychwyn ynni cymunedol yng Nghaernarfon. 

Eisiau trafod? Cysylltwch hefo phil@deg.cymru